Haagse Kunstkring

19 januari 2020

Op een mooie zondagse wandeling liepen we over de Denneweg langs de Kunstkring en daar zag ik bekend werk aan de muur. Tegelijk herinnerde ik dat Hans Ensink op Kemna me uitnodigde voor de tentoonstelling Wit Werk, waarin hij nieuwe tekeningen laat zien. Na eerst de landschappen in Aragón en in het bijzonder de prachtige tekeningen van Alex Verduijn de Boer die ik van buiten herkende te hebben bekeken liepen we naar de hoge zaal. Daar had Ensink op Kemna een serie tekeningen op een tafel gelegd: helder en compromisloos zoals zijn schilderijen, mooi werk!

Hans Ensink op Kemna: Z.T.
Alex Verduijn de Boer
Alex Verduijn de Boer

Haagse Kunstkring

Symptom Bauhaus

13 januari 2020

Bauhaus is honderd jaar geleden in Weimar opgericht door Walter Gropius en dat was het afgelopen jaar internationaal aanleiding tot veel terugblikken. West, dat de door Marcel Breuer gebouwde voormalige Amerikaanse Ambassade in gebruik heeft, vond dit jubileum een gelegenheid om een tentoonstelling te organiseren over de verwevenheid van Bauhaus kunstenaars met het Nazisme en het latere militair-industriele complex in de Verenigde Staten. De tentoonstelling is samengesteld door Hans D. Christ en Iris Dressler, beiden verbonden aan de Württembergischer Kunstverein.
In 1919 was de eerste wereldoorlog juist afgelopen en er was behoefte aan nieuwe idealen. Eerder ontstond het futurisme in Italië, het Vorticisme in Engeland en dada in Zürich. Allen waren kritisch op de tot dan toe heersende ideeën in de kunst en wilden het liefst alles vernietigen om opnieuw te beginnen. Het Bauhaus wilde een combinatie van het Engelse Arts & Crafts idee uitwerken: de combinatie van kunst en kunstnijverheid moest nieuwe mogelijkheden naar voren brengen. Nieuwe leefomstandigheden moesten ontwikkeld worden voor de burgers van een door oorlog en technologische, sociale en economische omwentelingen veranderende maatschappij.
Wat deze tentoonstelling laat zien is dat de gerichtheid op de maatschappij studenten en docenten van Bauhaus ook daadwerkelijk heeft laten functioneren in de maatschappij zoals die zich ontwikkelde. Dat die maatschappij in Europa nazistisch werd en dat diverse deelnemers aan Bauhaus later in Duitsland tijdens het “Wirtschaftswunder” en in de Verenigde Staten tijdens de enorme economische ontwikkeling na de tweede wereldoorlog ook minder politiek correct zeer actief waren is dan niet heel vreemd.

De tentoonstelling laat veel voorbeelden zien van dit soort engagement waarbij opvalt dat de meer humanistische ideeën totaal ontbreken. De mens wordt gezien als onderdeel van een machine en als zodanig behandeld: leefruimtes worden precies op de mens afgemeten, productiviteit wordt wetenschappelijk geoptimaliseerd, zelfs voor gehandicapten. De productielijn van Henri Ford, een economische innovatie die de autoverkoop in de V.S. enorm deed toenemen, werd later opnieuw uitgevonden en verbeterd, ten koste van de arbeiders.
Het valt op datin deze tentoonstlling voornamelijk de toegepaste kunsten worden genoemd. Mensen als Johannes Itten, die de befaamde “vorkurs” ontwikkelde, Joseph Albers en zijn vrouw Anni Albers, die later in de Verenigde Staten actief was bij Black Mountain College en nog later aan Yale University èn bijvoorbeeld Theo van Doesburg die toch ook met niet geringe idealen bij Bauhaus betrokken is geweest worden niet genoemd in dit verband.

Bovendien worden ook een aantal contemporaine kunstenaars getoond die nogal verwarrend werken in het verhaal dat weliswaar door het gebouw van Breuer gestructureerd wordt, maar af en toe ook wat gefragmenteerd over komt. Bij deze wat indrukken:

Proloog, de film Consequences van John Barker en Laszlo Vancsa. Tijdens het vertonen van winterlandschappen wordt een oude man geinterviewd over de gebeurtenissen en verbanden binnen Bauhaus. Een mooi begin.
Affiche Das Wunder des Lebens van Herbert Bayer uit 1935. De tentoonstelling toonde openlijke verwijzingen naar de nazistische rassenleer en wordt gebruikt als voorbereiding voor de rassenwetten van Neurenberg.
Affiche van Herbert Bayer voor de Bauhaustentoonstelling in Stuttgart in 1968: Bauhaus – Construction of a myth, waar Bauhaus als deel van de identiteit van het nieuwe Duitsland wordt gepresenteerd en het oorlogsverleden wordt genegeerd..
Nog meer pimpen van de biografie: Deze poster voor de Duits Arische textielindustrie werd later door Bayer veranderd zodat banden met het nazisme en het uit de markt drukken van joodse textielhandelaren niet meer herkend werden.
Tijdens de eerste wereldoorlog had fotograaf Edward Steichen de leiding over de leiding over de operatie waarin de American Expeditionary Force luchtfoto’s maakte met de bedoeling inlichtingen in te winnen over strategische doelen bij de vijand. Een hoeveelheid van die foto’s kwamen na de oorlog in zijn collectie terecht en onder zijn naam verkocht.
Bij de verhuizing van Bauhaus van Weimar naar Dessau was o.a. de eigenaar van de Junker-fabrieken, Hugo Junkers, betrokken. In 1933 werden de Junker fabrieken door de nazi’s onteigend en tot staatsbedrijf gemaakt. Daar werd o.a. Zyklon B ontwikkeld voor de concentratiekampen en de Junkerbommenwerpers die in de 2e wereldoorlog zo’n enorme schade aanrichtten in Europa. Een aantal originele Bauhaus leden werkte op deze locatie.
Het Dammerstock-complex in Karlsruhe uit 1929 van Walter Gropius is direct beïnvloed door Le Corbusier en zijn artikel A House is a machine machine for living
De futuristische opera Sieg über die Sonne is een opera uit de Russische Avantgarde uit 1913 waaraan o.a. Kazimir Malewitch aan had meegewerkt. De interpretatie van El Lissitzky structureert het tweede gedeelte van de tentoonstelling met gebruik making van diverse menstypes die figureren in de opera.
Illustratie van de economische ontwikkelingen na de tweede wereldoorlog
En van de voorbeelden van meer contemporaine kunstenaars die er bij de tentoonstelling betrokken zijn: Fernando Bryce. Het illustreert de politieke situatie na de tweede wereldoorlog.
The Power Elite is een studie naar de organisatie van macht in de Verenigde Staten en bekritiseert de democratie door zich af te vragen of de militaire, politieke en zakelijke elite niet meer macht hebben dan het volk.
The Container Coörporation of America was een bedrijf dat grafische kunst en vormgeving ondersteunde. Herbert Bayer en Laszlo Moholy Nagy profiteerden daar behoorlijk van. In de tentoonstelling Modern Art in Advertisinig werden in 1945 de avant-garde reclame illustraties van het bedrijf getoond.
Werk van Willem de Kooning, Xanti Schawinsky, Ferdinand leger e.a. werden daarin getoond.
Het Atlantropa project, een plan van de architect Sorgel om een dam in de Middellandse zee te bouwen en zo het waterniveau te laten zakken. Energievoorziening extra land, te bevolken door Europa om zo een barrière voor de Afrikanen te vormen .
Dat daarbij grote delen van Afrika onder water zouden komen te staan werd niet als probleem gezien.
Een aantal Bauhaus architecten werden voor dit plan ingezet.
Wederom het denken over woningen
De architect Ernst Neufert, die bij Bauhaus had gestudeerd, was een authoriteit op het gebied van normering en rationalisatie van de bouwplanning.
Zijn Bauentwurfslehre en zijn Bauordnungslehre zijn standaardwerken voor de architectuur. Gefundenes Fressen voor de nazis, hij heeft dus met Speer in werkgroepen geschreven en het eerste boek heeft een introductie van de nazi-architect.
Herbert Bayer,die enthousiast voor de nazis’s gewerkt had, werkte in de Verenigde Staten even enthousiast voor the powers that be. In het MoMa organiseerde hij twee propagandistische exposities over de tweede wereldoorlog. Dit lijkt op de wereldkaart van Buckminster Fuller.
Huizenbouw en segregatie waren verbonden in de V.S. zoals hier te zien is.
Laszlo Moholy-Nagy: Marseille Vieux Port – 1929
Een van de contemporaine aanvullingen: Mona Mahall – Asli Serbest: The Fatigue Museum – Working Chairs
Na de oorlog gelukkig in een moderne wereld
Met architectuur als machtssymbool (en die Trans-America Pyramid is nu eigenlijk wel mijn favoriete gebouw!)
Gepubliceerd in 1941 is Space, Time and Architecture een van de klassiekers over architectonische theorie over de culturele context van moderne bouw en stadsplanologie.
Het Pentagon is ook een monolithisch gesloten gebouw dat het naar binnen gekeerde karakter van de politieke en militaire macht in de Verenigde Staten uitdrukt.
Studies van Laszlo Moholy-DanielNagy naar een ruimte-modulator
Onderzoek naar tijd en beweging om de meest efficiënte methode om een beweging uit te voeren. Deze studie is uitgevoerd om werkmethodes te verbeteren.
Een Duitse affiche ten bate van productiviteitsbevordering
Wetenschappelijke onderzoeken gingen steeds verder in het zoeken naar de grenzen in verschillende disciplines. Zo zien we hier een still uit een film over het afsluiten van de zintuigen bij een persoon die volkomen bewust is. Zintuigelijke deprivatie als martelmethode werd serieus onderzocht.
De affiche van El Lissitzki: Beat the Whites with the Red Wedge uit 1919. Met deze poster probeerde hij met gebruik van basisvormen uit het suprematisme politieke actie te stimuleren.
Dan opeens weer een moderne kunstenaar, Daniel G. Andujàr, die de modernistische principes op kunststof wapens loslaat. Dit refereert aan de poster van El Lissitzki: Beat the Whites with the Red Wedge
Een kritisch artikel in de krant tegen de dehumanisering in de industrie

West

Kunsthalle

11 januari 2019

Zaterdag opende bij Maurits van de Laar de tentoonstelling Kunsthalle met werk van Diederik Gerlach en Tobias Gerber. Een Germanofiel en een Duitser, dat moet wel goed gaan en dat doet het ook! Gerlach laat werk op papier zien en acryl op paneel, een beetje de zelfde vrij kleine formaten op één grote na. Mooi werk met een vrij zwevende geest gemaakt. Herinneringen en details uit geziene taferelen spelen de hoofdrol. Incidenteel gaat het beeld aan de wandel met zichzelf wat resulteert in enigszins surrealistisch aandoend werk, ik meende in een werk Miro’s invloeden te bespeuren. Dat zal de kunstenaar waarschijnlijk ontkennen, en het misschien een synchronisme noemen, maar de kijker zoekt en vindt wat hij ziet!
Tobias Gerber tapt uit een heel ander vaatje, hij drukte gips af op bewerkte zachte klei-tabletten. Het zijn referenties aan de kunstgeschiedenis ( ik meende al kubistisch werk te herkennen) en het resultaat is te zien in monochrome gipsen panelen die de kunstgeschiedenis spiegelen, althans, Gerbers bespiegelingen op de kunstgeschiedenis als u mij nog volgt. Uit de panelen hangt textiel, een sok of een of ander huishoudelijk doekje wat de kijker bij de dagelijkse werkelijkheid moet houden. Het intrigeert wel en suggereert meer inhoud dan de panelen weergeven.
De combinatie van de twee kunstenaars geeft de galerieruimte heeft door onderwerpen en stijlen iets archaïsch. Ook al door de hoeveelheid in serie getoonde werken lijkt het bijna een wetenschappelijke uiteenzetting. Hoe dan ook een tentoonstelling die in details en als geheel de moeite waard is te bezoeken!

De opening van de tentoonstelling werd massaal bezocht, de nieuwjaarsborrel van een dag later ving al aan!
Diederik Gerlach: Alpenpanorama
Diederik Gerlach: Eile mit Weile
Diederik Gerlach met golvende elementen
Tobias Gerber: De filosoof?
Tobias Gerber met woordgrappen
Een bijzonder grote en fraaie Gerlach
Gerlach gaat Miroësque…
Diederik Gerlach: Acht Schwestern III
Diederik Gerlach
Tobias Gerber: Ohrloch
En Gerber weet ook goed zijn weg in de derde dimensie

Galerie Maurits van de Laar

The limits of borderliness marginality margins and peripheries

23 december 2019

Zoals u uit de titel kunt opmaken gaat de huidige tentoonstelling van Jan van den Dobbelsteen over oneindige marges en buitengebieden. Dat lijkt een mooi thema voor een kunstenaar en tekenend voor houding van de calculerende burger van de 21e eeuw. Niet dat er per sé een verband bestaat, maar laten we het beschouwen als parallelle attitudes in verschillende universums. In het geval van de kunstenaar gaat het om het verwerven van een zekere vrijheid wat bij deze kunstenaar bepaald goed is gelukt. Van den Dobbelsteen is al een wat oudere kunstenaar, maar hij gedraagt zich als een jonge hond: diverse disciplines worden gebruikt, schilderkunst, geluid, video en ruimtelijke installaties waarmee hij onbekende wegen bewandelt: de tentoonstelling is een grote installatie samengesteld uit diverse elementen waarin ook allerlei ouder werk kan worden herkend. De fundamentele, ooit in de schilderkunst onderzochte aanpak die een van zijn uitgangspunten is, herken je in het gebruik van de ruimte en op een plek ook in de accentuering daarvan. Inhoudelijk geeft de installatie de positie van de kunstenaar weer “in medias res”: te midden van de zaken waar hij mee bezig is. Het suggereert een moment in een doorgaand organisch proces, een houding waarin ik me ook goed kan herkennen. Het maakt van deze tentoonstelling een speelse zoektocht naar de stappen die de kunstenaar hier maakt in zijn zoektocht naar nieuwe zaken.

Het buigzame – 2018
De opstanding – 1992
Geluidsdragers worden afgespeeld
Houten raster horizontaal – 1990
Houten raster vertikaal – 1993
achter: “Muurschildering” 1993 – 2019
met daarop “Depiction 2. ML” – 2019
Zaaloverzicht
Leestafel met daarachter “Horizontaal – Vertikaal” – 2018
The limits of borderliness marginality margins and peripheries
Organic Origami – 1985 – 2019
On the way out: “Black Mirror White House” – 2015

Parts Project

Labyrinth

22 december 2019

Gisteren was ik op de laatste dag van de mooie tentoonstelling die Ton Kraayeveld in galerie Helder had de afgelopen weken. Dit keer vielen me in het bijzonder zijn schetsen uit China op: met vrij materiaalgebruik weet hij erg fraaie werken op papier te krijgen. Ik neem aan dat het werk is van de residency die hij in China genoot. Wonderlijk dat uit dit werk de beheerste en overdachte werken voortkomen die ik al tijden bewonder!

Thinking Hands – 2019
Another Utopia – 2019
Vlnr: Labyrinth en Seeking Tao – 2019
Chinese Landscape – 2019
Vincent in China – 2019
Chinese Lobby – 2019

Galerie Helder